Μουσική και μουσικά όργανα της Αρχαίας Ελλάδας

download (12)

Στην Αρχαία Ελλάδα, η μουσική αποτελούσε σημαντικότατο κομμάτι του πολιτισμού, η δε μουσική παιδεία θεωρείτο ένδειξη πνευματικής καλλιέργειας και υψηλού μορφωτικού επιπέδου.

Όπως συμβαίνει και σήμερα, η μουσική ήταν παρούσα σε όλες τις εκφάνσεις της καθημερινής ζωής των Αρχαίων Ελλήνων, από τις χαρές και τις λύπες μέχρι τις σπουδαίες πολιτιστικές και αθλητικές εκδηλώσεις.download (12)

Πληροφορίες για τα μουσικά όργανα που υπήρχαν και χρησιμοποιούνταν την εποχή εκείνη αντλούμε από έργα συγγραφέων και ιστορικών, αγγειογραφίες, τοιχογραφίες, αγάλματα και ψηφιδωτά. Σύμφωνα με αυτές τις πηγές και μαρτυρίες, τα μουσικά όργανα ήταν τα εξής:

Χορδόφωνα ή έγχορδα

  • Λύρα: ονομαζόταν και «χέλυς», καθώς κατασκευαζόταν από όστρακο χελώνας, ενώ έμοιαζε με μικρή άρπα. Συνόδευε ποικίλες εκδηλώσεις, όπως συμπόσια και χορούς.
  • Κιθάρα: είχε συνήθως επτά χορδές, και παιζόταν με τη χρήση του «πλήκτρου». Την χρησιμοποιούσαν οι κιθαρωδοί για την απαγγελία ωδών, ραψωδιών και λυρικής ποίησης.
  • Βάρβιτος: ήταν παραλλαγή της λύρας, με διαφορετικό όμως σχήμα, και άρα μήκος χορδών. Χρησιμοποιείτο από τους βαρβιτιστές και βαρβιτωδούς σε πάσης φύσεως γλέντια και συμπόσια.
  • Φόρμιγξ: ήταν παραλλαγή της κιθάρας, με τέσσερις όμως χορδές. Κατά την ομηρική εποχή, συνόδευε κυρίως τα τραγούδια των ραψωδών.

Αερόφωνα ή πνευστά

  • Αυλός: εμφανίστηκε με διάφορες μορφές, και αποτελεί το σημαντικότερο πνευστό όργανο. Χρησιμοποιείτο σε όλες τις εορταστικές και αθλητικές εκδηλώσεις, σε παιάνες, πολεμικά εμβατήρια, κ.α.
  • Σύριγξ: ονομάζεται και Αυλός του Πανός. Αποτελείτο από καλαμένιους σωλήνες συνδεδεμένους μεταξύ τους, και ήταν το μουσικό όργανο των βοσκών.
  • Ύδραυλις: θεωρείται πρόγονος του εκκλησιαστικού οργάνου. Από κατασκευαστικής άποψης, έμοιαζε πολύ με μεγάλη σύριγγα.

Μεμβρανόφωνα και ιδιόφωνα ή κρουστά

  • Τύμπανο: παιζόταν ως επί το πλείστον από γυναίκες, και χρησιμοποιείτο σε τελετές και λατρευτικές εκδηλώσεις.
  • Κρόταλα: παίζονταν επίσης κυρίως από γυναίκες, και σκοπός τους ήταν η τήρηση του ρυθμού.
  • Κύμβαλα: όπως και τα υπόλοιπα κρουστά, χρησιμοποιούνταν για την τήρηση του ρυθμού, κυρίως κατά τους διονυσιακούς εορτασμούς.
  • Σείστρο: ρόλος του ήταν επίσης η τήρηση του ρυθμού.

Μολονότι η αρχαιοελληνική μουσική συνιστά έναν τομέα που χρήζει περαιτέρω έρευνας, ορισμένοι μελετητές και ιστορικοί έχουν κατορθώσει να αναπαράγουν με μεγάλη πιστότητα μελωδίες και μουσικά όργανα της εποχής εκείνης, δίνοντάς μας έτσι ένα αρκετά κατατοπιστικό δείγμα του αρχαιοελληνικού πολιτισμού.