Η ενσωμάτωση της οθωμανικής μουσικής στην ελληνική κοινωνία

The Ottoman music

Για γεωγραφικούς και ιστορικούς λόγους, η αλληλεπίδραση του ελληνικού πολιτισμού με τον τουρκικό υπήρξε έντονη και μακρόχρονη. Η μουσική παράδοση των δύο λαών είναι άρρηκτα συνδεδεμένη, με μυριάδες δάνεια και αντιδάνεια να έχουν καθορίσει τη μουσική του σήμερα.

Η αλληλεπίδραση αυτή, βέβαια, έχει τις ρίζες της στο μακρινό παρελθόν, όταν το Βυζάντιο πέρασε στην κατοχή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η οθωμανική μουσική επηρεάστηκε σε μεγάλο βαθμό από τη βυζαντινή μουσική και κουλτούρα. Σταδιακά, η σύμπλευση ελληνικής και οθωμανικής μουσικής κατέστη πιο ευδιάκριτη. Όχι μόνο παρατηρήθηκε μουσικήThe Ottoman music σύγκλιση ανάμεσα στους Έλληνες μελοποιούς και στους δερβίσηδες, αλλά επίσης πολλοί Έλληνες μελοποιοί άρχισαν να τραγουδούν, για βιοποριστικούς λόγους, στους οντάδες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ερχόμενοι έτσι σε επαφή με ανατολίτικα ακούσματα. Πρέπει δε να επισημανθεί ότι η αχανής Οθωμανική Αυτοκρατορία απαρτιζόταν από πολλά διαφορετικά κράτη, με αποτέλεσμα να αντλήσει πολιτισμικά και μουσικά στοιχεία από ποικίλους λαούς: η οθωμανική μουσική λοιπόν, και κατ’ επέκταση η ελληνική, διαμορφώθηκε μέσα από ένα κράμα ήχων, μελωδιών, τεχνικών και τεχνοτροπιών.

Αν ληφθούν υπόψη όλα τα παραπάνω, δεν προκαλεί έκπληξη η μετέπειτα πορεία της ελληνικής και τουρκικής μουσικής. Τα μεβλεβήδικα, τα μπεκτασήδικα και τα ασίκικα αφομοιώθηκαν στην ελληνική μουσική παράδοση, ενώ παράλληλα άνθιση γνώρισε και το σμυρναίικο τραγούδι. Αξίζει να σημειωθεί και η ύπαρξη των Καφέ Αμάν, γνωστών και ως Καφέ Σαντούρ, ένα είδος λαϊκών καφενείων στην Ελλάδα της προπολεμικής περιόδου στα οποία δύο ή τρεις τραγουδιστές αυτοσχεδίαζαν σε ελεύθερο ρυθμό. Οι τραγουδιστές αυτοί έμειναν γνωστοί ως «αμανετζήδες», ως εκτελεστές δηλαδή των αμανέδων, των παραπονιάρικων αυτών τραγουδιών ανατολίτικης προέλευσης, με κύριο χαρακτηριστικό τους την επανάληψη του επιφωνήματος «αμάν αμάν».

Ως εκ τούτου, με το πέρασμα του χρόνου, η οθωμανική μουσική ενσωματώθηκε στην ελληνική κοινωνία, κάτι που είναι φανερό κυρίως στη ρεμπέτικη και τη λαϊκή ελληνική μουσική –στοιχεία των οποίων συναντάμε βεβαίως και στη σύγχρονη λαϊκή μουσική. Επιπλέον, η βυζαντινή, και κατά συνέπεια η οθωμανική μουσική, έχει επηρεάσει και το δημοτικό τραγούδι, στο οποίο επίσης συναντούμε στοιχεία της τουρκικής παράδοσης.

Άλλωστε, η μουσική είναι ζωντανός οργανισμός: δεν μένει στάσιμη, ούτε μπορεί να μπει σε στεγανά. Αντιθέτως, κινείται και αναπτύσσεται διαρκώς. Πώς θα μπορούσε, λοιπόν, να μην υπάρχει αλληλεπίδραση ανάμεσα στους δύο λαούς;